როგორ ვაქციოთ შინაგანი კრიტიკოსი ბრძენ მრჩევლად

შეცდომის შემდეგ შეიძლება საკუთარ თავს ისეთი სიტყვებით მივმართოთ, რომლებსაც მეგობარს არასოდეს ვეტყოდით: „როგორ ვერ მიხვდი?“, „ყოველთვის აფუჭებ“, „საკმარისად კარგი არ ხარ“. გვგონია, სიმკაცრე წინ წაგვწევს, მაგრამ მუდმივი თავდასხმა ყურადღებას სწავლიდან საფრთხეზე გადააქვს.

შინაგანი კრიტიკოსის გაქრობა რეალისტური მიზანი არ არის. ის გამოცდილებისგან, ოჯახური წესებისგან, კონკურენტული გარემოსგან და საკუთარი თავის დაცვის ძველი მცდელობებისგან შედგება. უფრო სასარგებლოა ვისწავლოთ, როგორ გავარჩიოთ მის ხმაში ინფორმაცია და დამცირება.

რას ცდილობს კრიტიკოსი?

კრიტიკული ხმა ხშირად წინასწარ გვაკნინებს, რათა სხვების უარყოფამ ნაკლებად გვატკინოს. ის გვეუბნება, რომ არ დავიწყოთ, არ გამოვჩნდეთ ან სრულყოფილად მოვემზადოთ. მისი ფარული დაპირებაა: „თუ ყველაფერს მე გაგიკონტროლებ, ვერავინ გაგაკვირვებს“.

ეს სტრატეგია შეიძლება ოდესღაც დაგვეხმარა, მაგრამ ზრდასრულ ცხოვრებაში მაღალი ფასი აქვს — გაჭიანურება, მუდმივი დაძაბულობა და მიღწევების გაუფასურება.

გაარჩიე ფაქტი და განაჩენი

კრიტიკოსი კონკრეტულ მოვლენას მთლიან პიროვნებად აქცევს. „პრეზენტაციაზე ორი მონაცემი ამერია“ გადაიქცევა ფრაზად „უუნარო ვარ“. პირველი წინადადება ფაქტია და გაუმჯობესების მიმართულებას გვაძლევს; მეორე განაჩენია და მოქმედების სივრცეს გვიკეტავს.

როცა მკაცრ აზრს დაიჭერ, დაწერე ორი ვერსია:

• რა მოხდა კამერის ჩანაწერივით, ინტერპრეტაციის გარეშე?
• რას ამბობს ეს ხმა ჩემს მთლიან პიროვნებაზე?

ამ ორს შორის მანძილი შინაგანი თავისუფლების დასაწყისია.

შეცვალე ტონი, არა სტანდარტი

თვითთანაგრძნობა პასუხისმგებლობის უარყოფა არ არის. შეგიძლია აღიარო შეცდომა და თან არ დაამცირო ადამიანი, რომელმაც ის დაუშვა. ბრძენი მრჩევლის ხმა შეიძლება ასე ჟღერდეს: „ეს ნაწილი არ გამოგივიდა. მოდი გავიგოთ რატომ და შემდეგ ჯერზე ერთი რამ შევცვალოთ“.

შეადარე ორი კითხვა:

• „რა მჭირს?“
• „რა მჭირდება, რომ ეს უკეთ გავაკეთო?“

პირველი იდენტობას უტევს; მეორე უნარს ავითარებს.

დაარქვი ხმას სახელი

ზოგ ადამიანს ეხმარება კრიტიკული აზრის მესამე პირში დანახვა: „ჩემი მკაცრი რედაქტორი ისევ გამოჩნდა“ ან „ახლა სრულყოფილების მცველი ლაპარაკობს“. ეს ხერხი აზრს რეალობის სტატუსს ართმევს. აზრი ხდება მოვლენა, რომელსაც ვაკვირდებით და არა ბრძანება, რომელსაც ავტომატურად ვემორჩილებით.

შემდეგ ჰკითხე ამ ხმას: რისგან ცდილობ ჩემს დაცვას? პასუხი შეიძლება იყოს დაცინვა, მარცხი, იმედგაცრუება ან კონტროლის დაკარგვა. შიშის დანახვის შემდეგ მასზე ზრუნვა უფრო ადვილია.

შექმენი შინაგანი მრჩევლის სამი წესი

ბრძენი შინაგანი ხმა:

1. საუბრობს კონკრეტულ ქცევაზე და არა ადამიანის ღირებულებაზე;
2. ითვალისწინებს გარემოებას, რესურსსა და იმასაც, რაც უკვე გაკეთდა;
3. ყოველთვის ტოვებს ერთ პრაქტიკულ შემდეგ ნაბიჯს.

მაგალითად, „არასდროს შეგიძლია დისციპლინა“ შეცვალე ასე: „ამ კვირაში გეგმა ზედმეტად დიდი იყო. ხვალ ათი წუთით დავიწყოთ და ტელეფონი სხვა ოთახში დავტოვოთ“.

შეაგროვე საწინააღმდეგო მტკიცებულება

კრიტიკული გონება შეცდომებს ადვილად იმახსოვრებს, ძალისხმევას კი ჩვეულებრივ მოვლენად თვლის. ერთი კვირის განმავლობაში ყოველ საღამოს ჩაიწერე სამი რამ: სად გამოიჩინე პასუხისმგებლობა, რას გაუმკლავდი და რა ისწავლე. მიზანი საკუთარი თავის იდეალიზება არ არის — გონებისთვის სრული სურათის დაბრუნებაა.

შინაგანი სიმტკიცე ყველაზე ხმამაღალი ხმით არ ლაპარაკობს. ის სიმართლეს ისე ამბობს, რომ ხვალ მოქმედების ძალაც დაგრჩეს.

ივარჯიშე ნეიტრალური ენით

თუ თბილი ფრაზები ხელოვნურად გეჩვენება, პირდაპირ სიყვარულზე გადასვლა აუცილებელი არ არის. დაიწყე ნეიტრალურად: „რთული მომენტი მაქვს“, „ერთმა შეცდომამ ჩემი მთლიანობა არ განსაზღვრა“, „შესაძლებელია, ახლა ყველაფერს ზედმეტად მკაცრად ვაფასებ“.

დროთა განმავლობაში შინაგანი დიალოგი ნაკლებად სასტიკი და უფრო ზუსტი ხდება. კრიტიკოსის ენერგია შეიძლება სასარგებლო სიფრთხილედ, პასუხისმგებლობად და ზრდის სურვილად გარდაიქმნას — ოღონდ საჭესთან დამცირება კი არა, სიბრძნე უნდა იჯდეს.

რთული შედეგის მიღების შემდეგ ამ პრაქტიკის გაგრძელებაა თვითთანაგრძნობა მარცხის დროს.