იმპოსტორის სინდრომი: რატომ არ გვჯერა საკუთარი წარმატების

ახალ სამსახურში, უნივერსიტეტში ან პასუხისმგებლობის გაზრდისას ბევრს უჩნდება განცდა, რომ სხვებმა მათი შესაძლებლობები ზედმეტად შეაფასეს. მიღწევები შემთხვევითობას მიეწერება, შეცდომა კი თითქოს ფარულ სიმართლეს ამხელს: „სინამდვილეში საკმარისად კარგი არ ვარ“.

ამ გამოცდილებას ხშირად „იმპოსტორის სინდრომს“ უწოდებენ, თუმცა ის ოფიციალური დიაგნოზი არ არის. უფრო ზუსტად, ეს არის განმეორებადი განცდა, როცა კომპეტენტურობის გარეგანი მტკიცებულება შინაგან რწმენად ვერ გარდაიქმნება.

როგორ მუშაობს ეს წრე

ახალი ამოცანა შფოთვას იწვევს. ადამიანი ან ზედმეტად ბევრს მუშაობს, ან დაწყებას აჭიანურებს. თუ შედეგი კარგია, წარმატებას შრომის უკიდურეს რაოდენობას, იღბალს ან სხვების დახმარებას აბრალებს. თუ შედეგი არასრულყოფილია, ამას უუნარობის მტკიცებულებად იღებს. ორივე გზა ძველ რწმენას ინარჩუნებს.

ამ წრეში მთავარი პრობლემა უნარის ნაკლებობა კი არა, მტკიცებულების შეფასების ორმაგი სტანდარტია: დადებითი შედეგი გამონაკლისია, უარყოფითი — „ნამდვილი მე“.

შექმენი მტკიცებულებების არქივი

შეინახე კონკრეტული უკუკავშირი, დასრულებული პროექტები, გადაჭრილი პრობლემები და ის შემთხვევები, როცა სირთულის მიუხედავად ისწავლე. მიზანი საკუთარი თავის ქება არ არის; მიზანი მეხსიერების დაბალანსებაა.

ყოველი ჩანაწერი სამ ნაწილად დაყავი:

• რა იყო ამოცანა;
• რა გავაკეთე მე კონკრეტულად;
• რა ვისწავლე ან რას გავიმეორებდი.

ასე წარმატება ბუნდოვანი იღბლიდან დაკვირვებად მოქმედებებად გადაიქცევა.

განასხვავე „ჯერ არ ვიცი“ და „აქ არ ვეკუთვნი“

ახალ როლში უცოდინრობა ნორმალურია. კომპეტენტურობა ნიშნავს არა ყველა პასუხის წინასწარ ცოდნას, არამედ კითხვის დასმის, სწავლისა და შეცდომის გამოსწორების უნარს. როცა რამე არ იცი, სცადე თქვა: „ამ ნაწილში ჯერ გამოცდილებას ვაგროვებ“.

სიტყვა „ჯერ“ დროის პერსპექტივას აბრუნებს. ის არც სირთულეს უარყოფს და არც იდენტობად აქცევს.

მიიღე კომპლიმენტი ახსნა-განმარტების გარეშე

როცა ვინმე კარგ უკუკავშირს გაძლევს, ნუ იჩქარებ მის გაუფასურებას. მოკლე პასუხი — „მადლობა, ბევრი ვიმუშავე ამაზე“ — გონებას საშუალებას აძლევს, შედეგსა და შენს მონაწილეობას შორის კავშირი დაინახოს.

ასევე სასარგებლოა სანდო ადამიანთან ამ განცდაზე საუბარი. ხშირად აღმოვაჩენთ, რომ თავდაჯერებულად მოჩვენებულ ადამიანებსაც აქვთ ეჭვი; უბრალოდ ყველა არ აჩვენებს მას.

თავდაჯერება ყოველთვის ეჭვის არქონას არ ნიშნავს. ხშირად ის მოქმედებაა მაშინაც, როცა ყველა პასუხი ჯერ არ გვაქვს.

შეცვალე წარმატების განმარტება

თუ წარმატება მხოლოდ უშეცდომო შედეგია, ყოველი რთული ამოცანა საფრთხედ იქცევა. უფრო მდგრადი კრიტერიუმებია: მოვემზადე თუ არა გონივრულად? ვიკითხე დახმარება საჭირო დროს? შევიტანე თუ არა ღირებულება? ვისწავლე რამე, რასაც შემდეგ გამოვიყენებ?

თუ ეს განცდა მუდმივ შფოთვას, გადამეტებულ მუშაობას ან შესაძლებლობების თავიდან არიდებას იწვევს, პროფესიონალთან საუბარი დაგეხმარება მისი ფესვებისა და შენზე მორგებული გზების დანახვაში.

მკაცრი თვითშეფასების შესარბილებლად წაიკითხე როგორ ვაქციოთ შინაგანი კრიტიკოსი ბრძენ მრჩევლად.